Młodzież dokonuje samookaleczenia, a w nas dorosłych wzbudza to wiele trudnych emocji. Mamy prawo odczuwać przerażenie, złość, bezradność, poczucie niezrozumienia. Zaczynamy szukać odpowiedzi, dlaczego moje dziecko zadaje sobie cierpienie? Nie ma jednego uniwersalnego powodu, jednak pewne jest to, że młody człowiek rani się, ponieważ cierpi, potrzebuje pomocy, zrozumienia.
Problem nie dotyka wyłącznie nastolatka. Problem dotyczy całego systemu rodzinnego, najczęściej mówi coś o dynamice relacji w rodzinie i roli nastolatka wśród najbliższego otoczenia.
Definiowane są jako „zamierzone, przeprowadzone z własnej woli i stanowiące niewielkie zagrożenie życia uszkodzenie własnego ciała, które nie jest akceptowane społecznie, a jest dokonywane w celu zmniejszenia dyskomfortu psychicznego i/lub zakomunikowanie o nim.”
Najczęściej spotykanymi uszkodzeniami ciała jest cięcie się, żyletką, nożem, ostrymi narzędziami, drapanie, rozdrapywanie ran, przypalanie skóry, uderzanie się przedmiotami, gryzienie, szczypanie, wbijanie w ciało ostrych przedmiotów, np. linijki, cyrkla itp.
Samouszkodzenia mogą współwystępować z zaburzeniami psychicznymi, ale same w sobie
nie są zaburzeniem psychicznym tylko objawem problemu.
Jaką funkcję pełnią samookaleczenia?
- Rozładowanie napięcia emocjonalnego
- Odzyskanie kontroli nad własnym ciałem
- Ukaranie własnego ciała
- Odzyskiwanie umiejętności odczuwania
- Podkreślanie lub zakomunikowanie cierpienia.
Co zrobić, gdy zauważysz, że twoje dziecko się tnie?
Przede wszystkim należy pamiętać, że samouszkodzenia są wskazaniem do leczenia, konsultacji psychiatrycznej i podjęcia terapii. Gdy dostrzegamy rany na ciele nastolatka, niezwykle istotna jest natychmiastowa pomoc i kontakt ze specjalistą.
Na co szczególnie należy zwrócić uwagę przy samookaleczeniach?
- Blizny, zadrapania, skaleczenia, siniaki, ślady krwi o niewiadomym pochodzeniu na ubraniu
- Ubrania nieadekwatne do pogody, np. z długimi rękawami, nogawkami, które pomagają ukryć efekty samouszkodzeń
- Unikanie aktywności, podczas których mogą zostać odsłonięte rany, blizny, np. lekcji WF-u, zajęć na basenie, niechęć do przebierania się przy innych
- Zamieszczanie w mediach społecznościowych lub przesyłanie w wiadomościach zdjęć, filmów, opisów dotyczących samookaleczenia
- Przygnębienie, tendencja do zamartwiania się
- Powtarzające się negatywne wypowiedzi o sobie, o innych, o życiu, niska samoocena
- Poruszanie w swoich pracach tematyki cierpienia, bólu, zranienia się, śmierci
- Inne istotne zmiany w zachowaniu twojego dziecka.
Co możesz zrobić, aby wspomóc swoje dziecko?
Kilka ważnych wskazówek, które mogą mieć wpływ na rozwiązanie problemów Twojego nastolatka:
- Spróbuj zrozumieć (nie oceniać) to, przez co dziecko przechodzi, z czym się mierzy, co odczuwa
- Uznaj te uczucia, które nastolatek w sobie odczuwa, zaakceptuj je
- Rozmawiaj z dzieckiem spokojnie, unikając wybuchów, mówiąc o samouszkodzeniach, nie koncentruj się na pogadankach typu „tego nie wolno”, powiedz w zamian, że dostrzegasz problem i chcesz pomóc w znalezieniu pomocy i rozwiązania
- Współpracuj z dzieckiem – omawiając problem, nie oceniaj, nie krytykuj, za to opisz co
widzisz, lub przedstaw problem, powiedz o swoich uczuciach w związku z tym - Obserwuj dziecko, uważnie słuchaj, starając się rozpoznać jego emocjonalne potrzeby.
Czego unikać?
Przede wszystkim ostrych form reakcji. Nie zawstydzaj, nie krytykuj, nie osądzaj i nie obwiniaj. Tego typu działania nie są skuteczne, wręcz przeciwnie – presja i nacisk potrafią bardziej zaszkodzić.
